خاورمیانه

خاورمیانه منطقه‌ای است که سرزمینهای میان دریای مدیترانه و خلیج فارس را شامل می‌شود. خاورمیانه بخشی از آفریقا-اوراسیا یا به طور خاص آسیا شمرده می‌شود و در بعضی موارد جزئی از آفریقای شمالی را در برمی‌گیرد. این ناحیه گروه‌های فرهنگی و نژادی گوناگونی از قبیل فرهنگهای ایرانی، عرب، بربرها، ترکی، کردی، اسرائیلی و آسوری را در خود جای داده‌است. زبان‌های اصلی این منطقه عبارت است از فارسی، عربی، ترکی، کردی، عبری و آسوری. در بعضی زمینه‌ها واژه بسط یافته خاورمیانه به تازگی شامل کشورهای افغانستان، پاکستان، قفقاز، آسیای مرکزی و آفریقای شمالی شده است.

بسیاری از تعریفهای «خاورمیانه» - چه در کتابهای مرجع و چه در اصطلاح عامیانه - آن را ناحیه‌ای در جنوب غربی آسیا و دربرگیرندهٔ کشورهای بین ایران و مصر معرفی می‌کنند. با اینکه بخش بیشتر کشور مصر (به جز صحرای سینا) در آفریقای شمالی واقع شده ولی آن را جزو «خاور میانه» می‌دانند. کشورهای شمال آفریقا از قبیل لیبی، تونس و مراکش بر خلاف خاورمیانه، در رسانه‌های عمومی کشورهای آفریقای شمالی خوانده می‌شوند.

 

تاریخ

خاورمیانه از نخستین خاستگاههای تمدن جهان بوده‌است. بسیاری از باورها و آیینهای جهان از اینجا برخاسته‌اند، نخستین یافته‌های آدمی در اینجا بوده، و نخستین قانونهای جهان در اینجا نوشته شده‌است.

خاورمیانه از میانه قرن بیستم، مرکز توجه جهانی و شاید حساسترین منطقه جهان از نظر استراتژیکی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی بوده‌است و مکان کشمکشهای دراز مدت اعراب و اسرائیل است. خاورمیانه زادگاه ادیان مهمی چون دین زرتشتی، یهودیت، مسیحیت و اسلام است.

مرزها

 نقشه کشورهایی که مجموعا به آنها خاورمیانه گفته می‌شود.اصطلاح خاورمیانه شناسندهٔ منطقه‌ای فرهنگی است، در نتیجه مرز مشخصی برای آن وجود ندارد. به طور کلی کشورهای این منطقه عبارت‌اند از:

 اردن،  امارات متحده عربی،  ایران،  بحرین،  ترکیه،  سوریه،  عراق،  عربستان سعودی،  عمان،  قطر،  کویت،  لبنان،  مصر،  یمن، اسرائیل و فلسطین (که دربرگیرندهٔ کرانه باختری رود اردن و نوار غزه است.)

کشورهای غربی این منطقه ( الجزایر ،  تونس ،  لیبی و مراکش) به دلیل وابستگی شدید تاریخی و فرهنگی بیشتر بخشی از خاورمیانه شمرده می‌شوند. سودان نیز یکی از این کشورها به شمار می‌آید. کشورهای آفریقایی  موریتانی و  سومالی نیز پیوندهایی با خاورمیانه دارند.  ترکیه و  قبرس که از نظر جغرافیایی درون و یا نزدیک این منطقه هستند، خود را بخشی از اروپا می‌دانند. ایران را مرز شرقی خاورمیانه می‌انگارند ، البته گاهی  افغانستان را نیز از کشورهای این بخش بندی به شمار می‌آورند.

اروپا-محوری

برخی افراد از واژه خاورمیانه بدلیل اروپامحوری بودن آن انتقاد می‌کنند. این منطقه تنها از دید اروپای غربی، در مشرق واقع شده در حالیکه همین منطقه برای یک هندی منطقه‌ای غربی و برای یک روسی در جنوب واقع شده‌است.

واژهٔ «میانه» نیز بدلیل برداشتهای مختلف باعث سردرگمی‌هایی شده‌است. قبل از جنگ جهانی اول اصطلاح خاور نزدیک در انگلیسی به مناطق بالکان و امپراتوری عثمانی اطلاق می‌شد در حالیکه اصطلاح خاورمیانه شامل سرزمینهای ایران، افغانستان، آسیای مرکزی، ترکستان و قفقاز بود. همچنین اصطلاح خاور دور به کشورهای شرق آسیا نظیر چین، ژاپن، دو کره، هنگ‌کنگ، تایوان و غیره اطلاق می‌شد.

با نابودی امپراتوری عثمانی در سال ۱۲۹۷ خورشیدی، دیگر اصطلاح خاور نزدیک کاربرد زیادی نداشت و این در حالی بود که اصطلاح خاور میانه به کشورهای تازه بنیاد جهان اسلام اطلاق شد. با این حال استفاده از اصطلاح خاور نزدیک توسط برخی رشته‌های دانشگاهی نظیر باستان‌شناسی و تاریخ کهن زنده شد. (مراجعه کنید به خاور نزدیک باستان). خلاصه اینکه اصلاح خاورمیانه آنگاه باب شد که بخش‌های انگلیسی و فرانسوی زبان از آن استفاده کردند. زبان فارسی نیز در دهه‌های گذشته همین اصطلاح اروپامحور را بی‌چون‌وچرا و بدون در نظر گرفتن دیدگاه خود در این باره که اصطلاح «آسیای باختری» را برای این مفهوم مناسبتر می‌سازد به بطور مستقیم از فرانسوی و انگلیسی کپی کرده‌است.

نواحی خاورمیانه

قفقاز - گرجستان، آذربایجان، ارمنستان

فلات ایران

آناتولی - ترکیه

دریای مدیترانه - قبرس

شبه جزیره عربستان، نگاه کنید به: حاشیه خلیج فارس - عربستان سعودی، قطر، امارات متحده عربی، عمان، عراق، بحرین، یمن

خاور - اسرائیل، اردن، سوریه، لبنان، فلسطین، شبه جزیره سینا

نقشه خاورمیانه جدید

اقتصاد

خاورمیانه از مناطقی است که به دلیل برخورداری از ذخایر عظیم نفت، یک منبع انرژی برای جهان به شمار می رود. عربستان، ایران، عراق، کویت، امارات متحده عربی از کشورهایی هستند که دارای بزرگترین منابع نفت در جهان هستند. خاورمیانه همچنین دارای ذخایر عظیم گاز طبیعی است. ایران و قطر به ترتیب دومین و سومین ذخایر گاز طبیعی در جهان را دارند. اقتصاد کشورهای نفت خیز خاورمیانه بیشتر تک محصولی و به صادرات نفت وابسته است و کمتر از منابع نفت در بخش صنعتی این کشورها استفاده می شود. یمن یکی از کشورهای فقیر این منطقه به شمار می رود.

تمامی کشورهای تولیدکننده نفت خاورمیانه در گروه کشورهای منا دسته‌بندی می‌شوند.

اشتغالزایی در کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا 

  نرخ رشد جمعیت در کشورهای خاورمیانه یکی از سریعترین نرخ رشدها را در جهان معاصر دارا می باشد . بطوریکه از سال ۱۹۵۰ میلادی تاکنون تقریباً ۴ برابر شده است و انتظار می رود که ظرف ۵۰ سال آینده دو برابر شود . 

 نرخ رشد جمعیت در کشورهای خاورمیانه یکی از سریعترین نرخ رشدها را در جهان معاصر دارا می باشد . بطوریکه از سال ۱۹۵۰ میلادی تاکنون تقریباً ۴ برابر شده است و انتظار می رود که ظرف ۵۰ سال آینده دو برابر شود . ولی تعداد شغلها به سرعت رشد نیروی کار در این منطقه رشد نداشته است . گرچه اشتغالزایی در دهه ۱۹۷۰ میلادی روند نسبتاً خوبی را پشت سر گذاشت ولی در دهه ۱۹۸۰ در پی افت شدید قیمت جهانی نفت روند معکوس را پشت سر گذاشت و کشورهای منطقه با نرخ بیکاری نسبتاً بالائی وارد سالهای دههٔ ۱۹۹۰ میلادی شدند . نرخ بیکاری متوسط برای ۷ کشور بزرگ منطقه از ۷/۱۲% در سال ۱۹۹۰ به ۱۵% در سال ۲۰۰۰ افزایش یافت .

در واقع وضعیت اسفبار اشتغال باعث ایجاد بحرانهای اجتماعی و مهاجرت و مشکلات بسیاری در این کشورها شده است . ولی با این وجود سیاستگذاران با سؤالات اساسی و مشکلی در این مورد مواجه هستند. که از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد :

۱) آیا رشد فعلی GDP می تواند باعث فراهم شدن فرصت های شغلی بیشتری گردد ویا اینکه رشد بالاتری از GDP مورد نیاز خواهد بود و در این صورت این رشد چه میزان باشد ؟

۲) آیا الگوی فعلی اشتغالزائی که بر پایه ایجاد شغل توسط بخش عمومی شکل گرفته نیاز به تغییر دارد ؟

بررسی تجربه کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا (گروه هفت شامل کشورهای الجزایر، مصر ، ایران ، اردن ، مراکش ، پاکستان ، تونس) و همچنین کشورهای تولید کنند نفت حوزه خلیج فارس شامل کشورهای بحرین ، کویت ، عمان ، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی در دهه ۹۰ میلادی پاسخگوی بسیاری از این سؤالات و سؤالات دیگر در این زمینه می باشد . میزان ا

/ 0 نظر / 92 بازدید