تحقیق برای دانش آموزان

این وبلاگ جهت کمک به دانش اموزان راه اندازی شده است

روانشناسی خانواده چیست
ساعت ٦:٥۱ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٦/٩/٥  کلمات کلیدی:

روانشناسی خانواده چیست

تاریخچه خانواده درمانی

  آغاز نهضت "خانواده‌درمانی" مقارن اواخر دهه 1940 و اوایل دهه 1950، یعنی بعد از جنگ جهانی دوم و گردهمایی مجدد اعضای خانواده بعد از جدایی‌هاست. در واقع خانواده‌درمانی به عنوان شاخه جدیدی از علم روان‌شناسی، در نیمه دوم قرن بیستم پدید آمد. جنبش خانواده‌درمانی عمدتا تحت تاثیر نظریه سیستم‌ها، گسترش درمان روان‌کاوی به حوزه خانواده، پیدایش مراکز راهنمایی کودک و مشاوره زناشویی و گروه‌درمانی شکل گرفت. در این نگرش و رویکرد، هنجارها و ناهنجاری‌های رفتار فرد در بستر خانواده، تجزیه و تحلیل، ادراک و درمان می‌شود.[6]

  ریشه فعلی درمان نظام‌های خانوادگی به رویکردهای نظری، عملی و تحقیقات مختلفی برمی‌گردد که در زمینه کمک به کودکان، زن و شوهر و اشخاص دارای مشکلات خانوادگی مورد استفاده قرار گرفته‌اند. برای شناخت خانواده‌درمانی فعلی بهتر است نقش و سهم درمانگاه‌های راهنمایی کودکان و مشاوره ازدواج در نظر گرفته شود.

  فروید و دیگر روان‌کاوان از لحاظ نظری و ژرف‌نگری نقش مهمی در بررسی خانواده داشته‌اند، زیرا بر اهمیت وقایع اوایل کودکی و تاثیر این وقایع بر بزرگسالی، تاکید می‌کردند و کودکان را تحت روان‌درمانی قرار می‌دادند. تحقیقات اولیه در مورد کودکان و نوجوانان مبتلا به اسکیزوفرنی که بخشی از نظام‌های خانوادگی بودند؛ نیز مفاهیم و ایده‌هایی را در پی داشت که در خانواده‌درمانی کنونی مورد استفاده قرار می‌گیرند. خانواده‌درمانی به خارج از حوزه علوم اجتماعی نیز وام‌دار است، یعنی نظریه نظام‌های کلی(در این نظریه تعاملات و فرآیندهای حوزه‌هایی چون مهندسی، زیست‌شناسی، اقتصاد، سیاست، جامعه‌شناسی، روان‌شناسی و روان‌درمانی به عنوان اجزای یک کلیت بررسی می‌شود).

آشنایی با این رویکردهای کاربردی و نظری متفاوت، شناخت سیر تحول رویکردهای نظری به خانواده‌درمانی را آسان‌تر می‌سازد.

  خانواده‌درمانی در کشور ما نسبت به سایر شاخه‌های روان‌شناسی، نگرشی نوپاست و منابع و کتب اندکی در این زمینه به زبان فارسی منتشر شده است که پاسخ‌گوی نیاز روزافزون دانشجویان و محققان و درمان‌گران فعال در این رشته نیست.

خانواده (Family) نخستین نهاد اجتماعی است. اکثر افراد در خانواده بدنیا می‌آیند و در خانواده نیز می‌میرند. خانواده شالوده حیات اجتماعی محسوب گردیده و گذشته از وظیفه تکثیر نسل و کودک پروری برای بقای نوع بشر وظایف متعدد دیگری از قبیل تولید اقتصادی ، فرهنگ پذیر کردن افراد را نیز بر عهده دارد. بنابراین خانواده عامل واسطه‌ای است که قبل از ارتباط مستقیم فرد با گروهها ، سازمان‌ها و جامعه نقش مهمی ‌در انتقال هنجارهای اجتماعی به وی ایفا می‌نماید. از سوی دیگر با توجه به اینکه خانواده با نظام پایگاهی جامعه در ارتباط است، موقعیت فرد نیز تا حدودی مبتنی بر موقعیت اجتماعی خانواده‌اش خواهد بود..

تعریف خانواده

خانواده یک واحد زیستی (بیولوژیکی) است که تشکیل آن مبتنی بر پیوند زناشویی است که براساس آن افراد دارای رابطه سببی یا نسبی بوده و با یکدیگر خویشاوند هستند.

اهمیت روان شناختی خانواده

مهمترین عامل اجتماعی شدن در زندگی هر انسان ، تجارب دوران کودکی وی در محیط خانواده است. فضای خانواده آکنده از مهر و محبت ، فداکاری و گذشت ، صمیمیت و گرمی‌ و در عین حال گاهی توام با حسادت و رشک ، دشمنی و کینه توزی ، نفرت و خشم است. کودکان در جریان اجتماعی شدن اینگونه عواطف را در کنار والدین و خواهران و برادران خود تجربه می‌کنند. اعضای خانواده آنقدر به هم وابسته‌اند که هر نوع مشکل یا مسئله یک عضو خانواده بطور مستقیم یا غیر مستقیم بر زندگی سایر اعضا تاثیر می‌گذارد. از طرف دیگر خانواده به دلیل همین نفوذ و تاثیر بر افراد ، گاهی به عنوان روشی برای درمان اختلالات بکار می‌رود. روان شناسان بالینی و مشاوره گاهی ترجیح می‌دهند در درمان یک فرد ، همه اعضای خانواده را از نزدیک ملاقات کنند.

 مطالعات مربوط به خانواده

مطالعات مربوط به خانواده حوزه‌های مختلفی را در بر می‌گیرد. از جمله این حوزه‌ها می‌توان ازدواج ، تشکیل خانواده ، تعامل‌های زناشویی ، روابط والدین و فرزندان (کودکان) ، اختلافات خانوادگی ، طلاق و جدایی و را می‌توان نام برد. هر یک از این حوزه‌ها ابعاد وسیعی را شامل می‌شود.

مشکلات مربوط به مطالعات خانواده

 چند وجهی بودن موضوع

خانواده یک نهاد چند وجهی (چندبعدی) است که روابط درون آن از پیچیدگی‌های ویژه‌ای برخوردار است که در مطالعات خانواده باید مدنظر قرار گیرد. این بدان معنی است که افراد خانواده تاثیر متقابلی بر رفتار (Behavior) همدیگر دارند و جدا کردن یا عدم توجه به این تاثیرات باعث کاهش اعتبار (Validity) یا بی‌‌اعتباری نتایج مطالعات می‌شود.

 تفاوت‌های زمانی

خانواده یک نهاد ایستا نیست، بلکه پویا است. تعریف و نگرشی که به خانواده درحال حاضر وجود دارد با نگرشهای نیم قرن پیش تفاوت زیادی دارد و مطمئنا در طول سال‌های آینده نیز دچار تحول خواهد شد. بنابراین تعمیم نتایج مطالعات دیروز به خانواده‌های امروزی و تعمیم نتایج امروز به فردا کاری اشتباه است و به برداشتی نادرست از وضعیت خانواده و در نتیجه برنامه‌ریزی غلط منجر می‌شود. این مطالعات باید همراه با تحول خانواده‌ها در طول زمان ، متحول شوند تا نتایجی کار آمد و قابل استناد ارائه دهند.

 تفاوت‌های فرهنگی

تعریف و نگرشی که به خانواده در یک جامعه وجود دارد با جوامع دیگر تفاوت‌های زیاد و در بعضی مواقع بنیادی دارد. نوع ازدواج ، روابط زناشویی ، شیوه فرزندپروری و در فرهنگ شرقی بویژه در فرهنگ ایرانی اسلامی ‌با فرهنگ‌های غربی تفاوت بنییادی دارد. همچنانکه در درون یک جامعه نیز خرده فرهنگ‌های مختلفی وجود دارند که شیوه‌ها و سنت‌های مخصوص خود را دارا می‌باشند و با توجه به این واقعیت بحث از خانواده بدون توجه به عوامل فرهنگی از اعتبار لازم برخوردار نخواهد بود.

 ارتباط باسایر مباحث

در حوزه روان شناسی ، روان شناسی خانواده از نتایج روان شناسی رشد در درجه اول از روان شناسی یادگیری و روان شناسی تربیتی در درجه دوم استفاده‌های زیادی می‌برد. همچنین روان شناسی خانواده ارتباط جدانشدنی با برخی از علوم انسانی مانند جامعه شناسی ، علوم اجتماعی و مردم شناسی دارد.

 کاربردها

روان شناسی خانواده با استفاده از تحقیقات سایر حوزه‌های روان شناسی و همچنین تحقیقات مربوط به خانواده به بررسی موانع و مشکلات مربوط به خانواده از قبیل مشکلات ازدواج و دوران نامزدی ، اختلافات زناشویی و علل آن ، شیوه تعامل و روابط زناشویی و همچنین شیوه تعامل با فرزندان و می‌پردازد تا برای بهبود روابط خانوادگی و پیشبرد بهداشت روانی خانواده راهکارهای عملی ارائه دهد.

نقش مشاور در مشاوره زوجی:

 در جریان کار با زوجین مشاور کارهای ذیل را انجام می دهد:

 زوجین را تشویق می کند تا به ازدواج خود واقع بینانه تر و عینی تر نگاه کنند.

 در آغاز به صورت یک دیوار صدا برگردان برای احساسات و شکایات عمل می کند.

به زوجین کمک می کند تا به جای مشکلات گزارش شده، مشکلات واقعی را مطرح کنند.

به زوجین کمک می کند تا هر یک سهم خود را در پیدایش تعارض مشخص کنند.

به زوجین این توانایی را میدهد که مسئولیت بخشی از پیامدها را که به خود آنها مربوط است بپذیرند.

 وفاداری و صداقت را به آنها می آموزد.

به طرفین کمک می کند تا مسائل را با راه حلهای خودشان حل و فصل کنند.

به زوجین تفهیم می کند که نباید تنها یکی از دو طرف را به خاطر پیدایش مشکل در رابطه سرزنش کرد.

و برای زوجین بصورت یک آینه عمل می کند تا آنها بیاموزند که خود و رابطه خود را از یک دیگاه تازه مشاهده کنند.

مشاوره ازدواج :مشاوره روانشناسی ازدواج به مجموعه فعالیت هایی گفته میشود که بکمک آن بتوان بهترین انتخاب رادر زمینه ازدواج کرده و به دور ازمشکلات موجود ازدواجی موفق داشت. مشاوره ازدواج نیز بااستفاده از بهترین امکانات و راهکارها و با همین هدف و با استفاده از تست روانشناسی ازدواج، مشاوره قبل از ازدواج و همچنین مشاوره بعد از ازدواج سعی شده است تا تمامی مشکلات موجود جوانان چه قبل از ازدواج و چه بعد از ازدواج تحت پوشش قرار داده شود تادر کمترین زمان ممکن بهترین و مفیدترین راهنماییها به متقاضیان داده شود. تا زمینه ساز یک ازدواج موفق باشد.

 مشاوره قبل از ازدواج:اولین قدم که هر فرد معمولا برای ازدواج بر میدارد صحبت کردن و آشنا شدن با کسی است که ایده آل های خود را در او میبیند . اما در این صحبت های قبل از ازدواج و به اصطلاح دوران آشنایی باید چه چیزهایی را مد نظر داشت؟ چه حرف هایی را باید زد و چه حرف هایی را نباید بر زبان آورد. به طور مثال هستند برخی دخترانی که مسائل مادی برایشان مهم است اما از بیان آنها امتناع میکنند و بعدها پشیمان میشوند که چرا در این باره حرفی نزده اند و میگویند که اگر دقیق تر درباره شرایط اقتصادی همسرشان میدانستند هرگز تن به این ازدواج نمیدادند. به همین دلایل حتما قبل از اقدام به ازدواج با یک مشاور ازدواج در خصوص مشاوره قبل  ازدواجصحبت و در خصوص مشاوره قبل ازدواج مشورت به عمل آورید.

 مشاوره بعد از ازدواج:در مشاوره بعد از ازدواج ، یکی از نکاتی که از اهمیت بسیاری دارد، درک متقابل همسر می باشد. شاید اگر بگوییم مهمترین و کلیدی ترین مساله برای داشتن یک زندگی موفق همراه با آرامش این نکته باشد، سخنی به گذاف نگفته ایم.

 درک متقابل چیست و چگونه حاصل می شود و اینکه اگر این درک نباشد چه پیامدهایی برای یک زندگی دارد .

 درک متقابل بدان معنا است که دو نفر که اکنون به عنوان زن و شوهر در کنار همدیگر قرار دارند و درواقع نام همسر را به دوش میکشند، به این قدرت از درک و حس از همدیگر برسند که بدانند طرف مقابل از چه چیزی بدش می اید و یا به طور مثال از چه چیزی اکنون ناراحت است و برای آرام کردن او چه چیزی را باید بیان کرد. از صحبت درباره چه چیزی باید پرهیز کرد و درواقع چگونه با او رفتار کرد چه در مواقع بحرانی و چه در مواقع عادی. در مشاوره بعد از ازدواج ،به تمام این مسایل پرداخته می شود

مشاوره جنسی :طبق آماری که  در ارتباط با مسائل زناشویی ارائه شده، بیشتر کسانی که بدلیل مسائل زناشویی از همدیگر جدا شده اند، عدم رضایت از رابطه جنسی خود رادلیلی براین امر دانسته وادامه داده اند که شریک زندگی آنان نتوانسته بخوبی آنچه راکه او از زندگی زناشویی خواسته را برآورده کند.

مشکل بسیاری از روابط زناشویی عدم بیان خواسته طرف مقابل درهنگام روابط جنسی زناشوییاست. این یک واقعیت است که خطوط قرمز درکشورمان باعث شده است تااین مسائل بصورت یک معضل حتی بین زوجین شده وعدم بیان خواسته های آنان بویژه خانم ها باعث بروز مشکلات بسیاری شده است. با دریافت مشاوره های جنسی رضایت و امنیت را به  خود و همسرتان هدیه دهید

 مشاورۀ تحصیلی :مشاوره تحصیلی مجموعه ی فعالیت هایی است که از طرف مشاوره به منظور رفع مشکلات تحصیلی مراجعان صورت می گیرد . برخی از فعالیتهای مشاوران در این زمینه عبارتند از :

 -  ارزیابی استعدادها ، علایق و شخصیت دانش آموزان به قصد کمک به آنان در شناخت نقاط قوت و ضعف خود و تلاش در رفع کاستیها

 -   کمک به دانش آموزان دارای عقب ماندگی تحصیلی با هدف جبران عقب ماندگی آنان

 -  یاری به دانش آموزان باهوشی که زیر حد توان خود کار می کنند به منظور ارتقای پیشرفت تا حداکثر فعالیت

 -  یاری رساندن به دانش آموزان در جهت رفع نگرانیها و اضطراب امتحانی

 -  همکاری با والدین ، معلمان و سایر کارکنان مدرسه در جهت رفع مشکلات تحصیلی دانش آموزان

 مشاوره

 مشاوره شغلی :مشاوره شغلی به منظور رفع مشکلات مراجعان در زمینه شغل صورت می گیرد .

 تعدادی از فعالیت های مشاوران شغلی :

 ·        ارزیابی و یژگیهای شخصیتی ، استعدادها و مهارت های افراد و کمک به هماهنگ نمودن آنان با نوع شغل

 ·        ایجاد نگرش مثبت نسبت به کار در افراد کارگریز

 ·        کمک کردن به افراد برای هماهنگ شدن با مقرارت سازمان

 ·        یاری رساندن به مراجعان در جهت سازگاری با سایر کارکنان

 ·        کمک به مراجعان در جهت سازگاری با شغل جدید

 مشاوره سازشی

 در این نوع مشاوره به افراد ی که ناتوان از سازگاری با خود ، دیگران و محیط هستند کمک می شود تا مشکلات آنها رفع گردد.

 برخی از فعالیتهای مشاوران سازشی عبارتند از :

 ·        تلاش در رفع نیاز های معقول دانش آموزان  با هدف رفع ناسازگاریها

 ·        کمک به دانش آموزان برای درک و شناخت مسائل ، مشکلات و علل ناسازگاریها خود و کوشش در رفع آنها

 ·        شناسایی دانش آموزان دارای مشکلات در روابط خود با دیگران

 ·       ایجاد زمینه ی مناسب جهت سازگاری دانش آموزان با مقررات آموزشگاه

 ·        شرکت دانش آموزان در فعالیتهای فوق برنامه جهت کمک به سازگاری آنان