تحقیق برای دانش آموزان
این وبلاگ جهت کمک به دانش اموزان راه اندازی شده است

اگر یک سیب را مدتی نگه دارید ، در سطح آن چین و چروک ایجادمیشود ، و پوسته آن صافی خود را از دست میدهد کره زمین و سایر سیارات از خورشید جدا شده اند آنها ابتدا گرم و سوزان بودند ، که به تدریج سرد شده ، و به وضع امروزی خود رسیده اند برخی از دانشمندان عقیده دارند ، که فرورفتگی ها و برجستگی های زمین هنگام سرد شدن به وجود آمده است . یک نقشه جهان نما بردارید و قاره آمریکای جنوبی و آفریقا را بررسی کنید آیا به نظرتان نمیرسد ، که آمریکا در برزیل به طرف راست پیش رفته است ؟ آیا گمان نمی کنید ، که با کنار هم گذاشتن آفریقا و آمریکا قاره واحدی به دست می آید؟ این همان سئوالی است ، که یک دانشمند آلمانی بنام آلفرد وگنر از خود کرد او نوشت : هرکسی که کناره های متقابل به هم آمریکای جنوبی و آفریقا را بررسی کند از دیدن اینکه خط ساحلی دو قاره کاملا" شبیه یکدیگرند ، تعجب خواهد کرد و ملاحظه اینکه هر پیش رفتگی برزیل مقابل فرورفتگی در آفریقا ست ، هر پژوهشگری را به شگفتی واخواهد داشت. همچنین الفرد وگنر گیاهان و حیوانات محلی آمریکای جنوبی و آفریقا را که قبلا" به وسیله زیست شناسان و طبیعی دانان کشف و بررسی شده بود ، با هم مقایسه کرده و متوجه شباهت عجیب آنها شد و این مطلب نیز باعث گشت ، که او فکر کند این دو قاره در گذشته های دور قطعا" به هم متصل بوده اند و بعدها از هم جدا شده اند . آلفرد فرضیه ای بنیاد نهاد که به موجب آن در روزگاران پیشین تمام قاره های جهان به هم چسبیده و تشکیل یک قاره را داده بودند این قاره بزرگ رودخانه ها و دریاچه هایی نیز داشته است ، که بعدها چین و چروکهایی در آن ایجاد شده و به چند قاره تقسیم گشته است ، و در نتیجه آمریکای جنوبی از آفریقا جدا شده و شروع به دور شدن از آن کرده است آمریکای شمالی نیز از اروپای مرکزی جدا شده و بطرف مغرب رفته است و بالاخره قاره ها به صورتی که امروز می بینیم در آمده اند . آیا حق با آلفرد وگنر است؟ نمی دانیم امروزه این عقیده فرضیه ای بیش نیست ولی با توجه به نقشه جهان نما کناره قاره ها مویّد این تئوری است ، و بررسی گیاهان و جانوران بومی در کناره های متقابل دو قاره نیز این موضوع را تایید میکند ، و در ضمن قشر زمین هم هنوز به حرکت و جابجایی خود ادامه میدهد

به گفته برخی از جغرافی دانان زمین دارای هفت قاره است. برخی دیگر از دانشمندان جغرافیایی تعداد قاره های سطح زمین را به دلیل در نظر گرفتن قاره ی اور آسیا که شامل دو قاره ی اروپا و آسیا می گردد، شش قاره عنوان می کنند.

بزرگ ترین قاره آسیاست . آفریقا از نظر وسعت در مقام دوم قرار دارد . قاره های دیگر به ترتیب وسعت عبارتند از آمریکای شمالی ، آمریکای جنوبی ،قطب جنوب ،اروپا و اقیانوسیه است .

قاره ها چه ویژگی هایی دارند ؟

قاره ها همه ی خشکی های سطح زمین را در بر می گیرند. این خشکی های بزرگ دشت ها و کوهستان ها، بیابان ها و دریاچه ها را در خود جای داده اند.

مردم شهرها را در قاره ها می سازند تقریباً  تمام مردم زمین روی قاره ها زندگی می کنند. بیشتر مردم در آسیا و بقیه در دیگر قاره های سطح زمین جمع شده اند .

حاشیه ی یک قاره در ارتباط مستقیم با اقیانوس است . لبه ی  قاره می تواند هم صاف و هموار ، و از یک ساحل شنی تشکیل شده باشد، و هم می تواند به صورت صخره ای و پرشیب باشد . لبه ی قاره ها به سمت پایین و زیر دریا سرازیر می شوند .

قاره ها چگونه پدید آمده اند؟

زمین شناسان معتقدند که میلیون ها سال پیش زمین تنها از یک قاره تشکیل شده بود . آنان نام این قاره عظیم را «پانگه آ» گذارده اند. پانگه آ درحدود200000000 سال پیش به دو قاره تقسیم شد. زمین شناسان نام های «گندووانا» و «لورازیا» را برای این دو قاره برگزیدند.

قاره ها چگونه حرکت می کنند ؟

قاره ها به خاطر این که از صفحات بزرگ تشکیل شده اند،می توانند حرکت کنند. این صفحات به اطراف خود حرکت می کنند .

قاره ها روی این صفحات واقع شده اند. این صفحات روی لایه ای از مواد سنگی مذاب و داغ حرکت می کنند.

در برخی از مکان ها صفحات دچار شکستگی می شوند، در بعضی جاها این صفحات از هم دور می شوند . یکی از مکان هایی که جدا شدگی صفحات اتفاق می افتد درکف اقیانوس اطلس واقع شده است . سنگ های داغ مذاب در شکستگی کف اقیانوس به آرامی به سمت بالا حرکت می کنند، هنگام خروج این سنگ های داغ، سرد شده و سخت می گردد، در این صورت کف دریایی جدیدی رابه وجود می آورد .به خاطر این که بستر جدیدی در کف دریا اضافه می شود، اقیانوس اطلس وسیع تر می گردد. در نتیجه ی این فرایند است که اروپا و آمریکا به آرامی از هم دور می شوند.

در این تصویر نحوه ی دور شدگی صفحات زمین و خروج مواد مذاب دیده می شود.

اقیانوسها

براساس اطلاعات به دست آمده از ماهواره های فضایی ، بزرگترین گسستگی ایجاد شده در پوسته زمین در دهه های اخیر، می تواند منجر به پیدایش اقیانوسی جدید در قاره آفریقا شود. زمین شناسان بر این باورند که این شکاف که سپتامبر سال گذشته در پوسته زمین ایجاد شد، سرانجام با رسیدن به دریای سرخ ، سبب مجزا شدن بخش وسیعی از اتیوپی و اریتره از سایر قسمتهای قاره آفریقا خواهد شد. این شکاف به طول 60کیلومتر با وقوع زمین لرزه ای در سپتامبر سال گذشته ایجاد شده است.

مشاهدات پیگیر دانشمندان و محققان حاکی از آن است که این شکاف همچنان با سرعتی بی نظیر در حال گسترش است که می تواند بیانگر وقایعی در اعماق زمین باشد. منطقه ای که در آنجا صفحات زمین ساختی (تکتونیکی) تشکیل دهنده قاره آفریقا از صفحات زمین ساختی عربستان جدا شده و در نتیجه سبب کشیدگی و نازک شدن پوسته زمین در این منطقه خواهد شد. با پیدایش چنین شکافهایی در پوسته زمین ، تخته سنگهای گداخته و ذوب شده از اعماق به سطح زمین راه می یابد و با سخت شدن این مواد در معرض هوا قطعه جدیدی از بستر اقیانوس ها شکل می گیرد. اگر این شکاف در پوسته زمین گسترش یابد، در مدت زمانی حدود یک میلیون سال ، قسمت شمالی آفریقا از سایر بخشهای این قاره جدا خواهد شد و دانشمندان معتقدند با ادامه این فرآیند سرانجام اقیانوس جدیدی شکل خواهد گرفت که با اتصال به دریای سرخ جریان آب به آن راه خواهد یافت. دانشمندان با بهره گیری از ابزارهایی که نسبت به ارتعاش از حساسیت بالایی برخوردار هستند، سنجش عوامل موثر در سطح زمین و تصاویر گرفته شده از ماهواره های فضایی و آژانس فضایی اروپا، وقوع این پدیده را در اعماق زمین تحت بررسی قرار داده اند. آنها با جمع آوری این اطلاعات به نقشه دقیق و جامعی در این خصوص دست یافته اند. از سال 1970 تاکنون ، ایجاد چنین شکافی در پوسته زمین بزرگ ترین گسستگی در سطح کره زمین بوده است و این نخستین بار است که محققان توانسته اند از تصاویر ارسالی از ماهواره های فضایی برای دستیابی به اطلاعاتی درباره مراحل اصلی و بنیادی و نحوه ایجاد چنین شکافهایی دست یابند. تغییر در صفحات زمین ساختی کره زمین پدیده ای است که دریک دوره زمانی 2 میلیون ساله بتدریج به وقوع پیوسته است و هر چند وقت یکبار وقوع زمین لرزه ها و انفجارهای آتشفشانی از وقوع شکاف و فروپاشی تخته سنگها در اعماق زمین خبر می دهند. این پدیده مشابه که سال گذشته به وقوع پیوسته است شکافی 60 کیلومتری در یک گسل ایجاد کرده است. که از اتیوپی به سواحل جنوبی دریای سرخ می رسد. کار روی روشهای جدیدی که بر مبنای اطلاعات ارسال شده از ایستگاه های فضایی عمل می کنند، جزییات چگونگی وقوع این پدیده را بخوبی نمایان خواهد کرد.

آگاهی انسان در مورد اقیانوس‌ها

آگاهی‌های انسان درباره اقیانوس‌ها ، و به خصوص کف آنها ، تا سالهای اخیر به همان اندازه آگاهیهای او از سیاره‌های دیگر بوده است. حتی آنچه امروزه اخترشناسان درباره سطح ماه می‌دانند، بیشتر از دانسته‌های زمین شناسان درباره سطح زیر اقیانوس‌های زمین است.

اقیانوس‌نگاران اولیه

اقیانوس شناسی (Oceanography) جدید را ماتیو فونتین موری (Mathew Fontaine Maury) ، افسر نیروی دریایی آمریکا ، کشف کرد. وی در آغاز سی سالگی ، در حادثه‌ای ناگوار پای خود را از دست داد. اما این حادثه ناگوار به نفع بشریت تمام شد. پس از این حادثه بود که موری متصدی انبار نقشه‌ها و وسایل نقشه‌برداری شد و کوشش خود را صرف نقشه‌برداری از جریانهای اقیانوس‌ها کرد.

موری پیشقدم همکاریهای بین المللی در مطالعات مربوط به اقیانوس شد و در کنفرانس تاریخی بین‌المللی که در سال 1853 در بروکسل تشکیل شد، چهره‌ای موثر بود. نخستین کتاب درسی خود را درباره اقیانوس‌نگاری ، به نام جغرافیای فیزیکی دریا ، در سال 1955 منتشر کرد. (فرهنگستان علوم دریایی در آناپولیس (Annapolis مرکز ایالت مریلند در آمریکا) به افتخار کارهای بزرگ وی به 'قصر موری' (Maury Hall) ملقب شد.

(جریان کرومول

بعد از موری ، جریانهای اقیانوسی به طور کامل نقشه‌برداری شدند. این جریانها به وسیله اثر کوریولیس در اقیانوس‌های نیمکره شمالی دوایر عظیمی ‌در جهت حرکت عقربه‌های ساعت طی می‌کنند و در اقیانوس‌های نیمکره جنوبی دوایر عظیمی‌ در خلاف جهت حرکت عقربه‌های ساعت می‌پیمایند. جریانی که در امتداد خط استوا حرکت می‌کند، تحت تاثیر اثر کوریولیس قرار نمی‌گیرد و ممکن است مسیری مستقیم طی کند. چنین جریان مستقیمی‌ در اقیانوس آرام واقع است و چندین کیلومتر در امتداد استوا به طرف مشرق طی می‌کند. این جریان به افتخار کاشف آن ، تونزند کرومول (Townsend Cromwell) ، اقیانوس شناس آمریکایی ، جریان کرومول نامیده شده است.

آیا اعماق اقیانوس‌ها ، آرام است؟

اقیانوس‌نگارها جریانهای کندی را در اعماق اقیانوس‌ها کشف کرده‌اند. دلایل غیر مستقیمی‌ نشان می‌دهد که اعماق اقیانوس‌ها نمی‌تواند آرام باشد. یکی از این دلایل این است که موجودات بالای دریا ، پیوسته کانیهای غذایی ، یعنی فسفاتها و نیتراتها ، را مصرف می‌کنند و پس از مرگ ، این مواد را با پیکر خود به اعماق دریا می‌برند. اگر جریانی وجود نداشت تا این مواد را دوباره به سطح دریا بیاورد، سطح دریا از وجود این کانیها تهی می‌شد.

دلیل دیگر آن است که اگر جریانهایی برای انتقال اکسیژن وجود نداشت، اکسیژنی که از هوا جذب می‌شد، نمی‌توانست به اعماق دریا نفوذ کند و در نتیجه بر اثر کاهش مقدار اکسیژن ، ادامه حیات در اعماق دریا امکان‌پذیر نبود. در واقع ، معلوم شده است که اکسیژن در عمیق‌ترین نقاط دریا نیز دارای غلظت مناسبی است. وجود اکسیژن در این نقاط فقط با این تصور قابل توضیح است که در اقیانوس مناطقی وجود دارد که آبهای سطحی سرشار از اکسیژن را به طرف پایین می‌کشد. علت پیدایش این جریانهای قائم اختلاف دماست.

آب سطحی اقیانوس در نواحی قطبی سرد می‌شود و بنابراین به طرف پایین کشیده می‌شود. این جریان دائمی ‌آبی که به پایین کشیده می‌شود، در سراسر بستر اقیانوس انتشار می‌یابد. بنابراین ، حتی در مناطق استوایی ، آب اعماق اقیانوس بسیار سرد و دمای آن نزدیک نقطه انجماد است. آب سرد اعماق اقیانوس عاقبت به طرف سطح آب بالا می‌آید، زیرا جای دیگر برای رفتن ندارد. آب ، پس از آنکه دوباره به سطح اقیانوس رسید، گرم و به طرف قطب شمال یا قطب جنوب کشیده می‌شود و در آنجا دوباره به طرف پایین کشانده می‌شود.

حیات در اعماق اقیانوس

شگفت‌انگیز است که در عمق دریا نیز حیات وجود دارد. تقریبا تا یک قرن پیش تصور می‌شد که حیات در اقیانوس‌ها محدود به مناطق سطحی آنها است. مدیترانه ، مرکز اصلی تمدن متمادی ، در واقع در قسمتهای بسیار عمیق نسبتا عاری از حیات است، اما اگر چه این دریا نیمه کویر ، یعنی گرم و کم اکسیژن است. ادوارد فوربر (Edward Forber) ، طبیعی‌دان انگلیسی ، در دهه 1840 از عمق 2100 متری آن توانست ستاره دریایی زنده به دست آورد.

سپس معلوم شد که کابل تلگرافی که در سال 1860 از کف دریای مدیترانه از عمق 1600 متری گذرانده بودند، از مرجانها و گونه‌های دیگر پوشانده شده است. دنیای زندگی زیر آبی به هیچ وجه منطقه وهم‌آور سکوت نیست. هیدروفون (Hidrophen یا گوشی زیر آبی) در سالهای اخیر نشان داده است که صداهای تیک تیک ، خرخر ، ناله و صداهای دیگر موجودات دریایی به قدری زیاد است که سرسام‌آورتر از شلوغترین مکانهای روی خشکی است.

منابع جدید کانی

با دست یافتن آدمی‌ به پایین‌ترین عمق دریا ، منبع جدید و با ارزشی از مواد کانی ممکن است، به دست آید. ظاهرا در مناطق وسیعی از بستر اقیانوس آرام منابعی سرشار از منگنز و مقادیر قابل توجهی کبالت ، نیکل و مس پراکنده است.

گفتار آخر

محیط زیست ما در حال نابودی می باشد اگر نتوانیم و یا نخواهیم جلوی این نابودی را بگیریم خیلی زود خودمان نیز نابود خواهیم شد . حیات در آب است و زمانی که صحبت از حیات می شود بلافاصله بیاد آب و آبادانی می افتیم ولی شاید نتوانیم خود آب را نجات بدهیم . ورود مواد آلاینده به رودخانه و دریا از جمله مواردی می باشد که در بحث های و مقاله های زیست محیطی دریایی نگاه ویژه ای به آنها می شود در دهه گذشته ورود آلاینده ها با منشاء انسانی مانند فلزات سنگین به داخل محیط های دریایی، به مقدار زیادی افزایش یافته است که به عنوان یک خطر جدی برای حیات محیط های آبی به شمار می آیند. فلزات سنگین در یک مقیاس وسیع، از منابع طبیعی و انسان-ساخت وارد محیط زیست می شوند. میزان ورود این فلزات سنگین به داخل محیط زیست، بسیار فراتر از میزانی است که به وسیله فرایندهای طبیعی برداشت می شوند. بنابراین تجمع فلزات سنگین در محیط زیست قابل ملاحظه است. سیستم های آبی به طور طبیعی دریافت کننده ی نهایی این فلزات هستند. آلاینده هایی که در آب یافت می شوند، ناشی از پساب های خانگی، تخلیه محصولات شیمیایی، سموم، حشره کش ها و علف کش ها، تخلیه ی صنعتی، پساب های رادیواکتیو، هیدروکربن های نفتی و رنگی می باشد.

آلاینده ها به دو نوع آلاینده های قابل تجزیه و غیرقابل تجزیه تقسیم می شوند. آلاینده های غیر قابل تجزیه نظیر ترکیبات و نمک های فلزات سنگین، ترکیبات شیمیایی فنولی با زنجیره بلند، آفت کشها مثل DDT می باشند که در محیط، تجمع می یابند و بر زنجیره ی غذایی و بیولوژیکی موجودات در آب اثر می گذارند. ازدیاد غلظت این مواد روی ماهی ها، سایر موجودات آبزی و حتی گیاهان آبزی اثرات سوء دارد. اکوسیستم هایی مثل بنادر یا مناطق ساحلی صنعتی که با ورود مزمنی از فلزات روبرو هستند، دارای بیشترین رسوبات آلوده می باشند. این ویژگی ها در محیط های واجد رسوبات، به علت تاثیرات سمی و قابلیت تجمع زیستی فلزات در نمونه های بیولوژیکی موجود در رسوبات، منجر به تأثیرات اکولوژیکی زیاد می شوند. اولین عامل اثرات آلودگی فلزات در یک اکوسیستم، وجود فلزات سنگین در بیومس یک منطقه آلوده است که سلامت انسان را به مخاطره می اندازد. تجمع فلزات سنگین در آب، هوا و خاک، یک مشکل زیست محیطی بسیار مهم می باشد.

نقش بیولوژیکی فلزات سنگین و خطرات سلامتی انسان

فلزات سنگین ابتدا توسط فیتوپلانکتون، باکتری ها، قارچها و ارگانیسم های کوچک دیگر جذب می شوند. سپس به ترتیب، توسط موجودات بزرگتر خورده شده و عاقبت وارد بدن انسان می شوند. فلزات سنگین زمانی که به وسیله ی انسان مصرف می شوند، اغلب اثرات قوی و زیان آوری را دارند. مواد سمی تجمع یافته، به طور پیوسته غلظت شان زیاد می شود و ممکن است بیشترین فراوانی را در یک بافت ویژه داشته باشند. تجمع مواد سمی در زنجیره ی غذایی، ممکن است باعث افزایش غلظت ها در جانوران سطوح بالای زنجیره غذایی، شود. خلاصه ای از تجمع و نقش بیولوژیکی فلزات سنگین، در جانوران دریایی و امکان خطر برای سلامتی انسان در اثر این فلزات، در ذیل آورده شده است:

کادمیوم:

غلظت بیش از چند میکروگرم در لیتر کادمیوم، احتمالاً ناشی از تخلیه فاضلاب آلوده به کادمیوم می باشد. آب های با مقادیر کمتر از 1 میکروگرم در لیتر کادمیوم، غیر آلوده اند. میزان جذب کادمیوم در مواد غذایی، ناشی از نحوه تغذیه جانوران است، کلیه و کبد محل مناسبی جهت تمرکز کادمیوم می باشند، صدف های دریایی نیز از تجمع بالایی ازکادمیوم برخوردارند. جذب کادمیوم از طریق پوست بسیار محدود است. نیمه عمر بیولوژیک کادمیوم در انسان، در بافت های نرم و استخوان، ده تا سی سال می باشد. کادمیوم معمولاً به طور طبیعی در آب های سطحی و زیر زمینی وجود دارد. مسمومیت موجودات آبزی با کادمیوم، به عوامل دیگری نیز بستگی دارد، مثلاً کلسیم موجود در آب، اثرات سمی کادمیوم را کاهش می دهد. رودخانه های بسیار آلوده با کادمیوم، از طریق آبیاری در کشاورزی، لایروبی رسوبات و یا سیلاب ها می توانند مناطق اطراف را آلوده کنند. کادمیوم یک فلز بسیار سمی است که عامل مرگ و میر بوده، بیماری جدی ناشی از آن در انسان بیماری روماتیسم یا تغییر شکل دردناک اسکلتی است. اثرات اصلی سمیت کادمیوم بر ریه ها، کلیه ها و استخوان هاست. کادمیوم، مقاومت در برابر باکتری ها و ویروس ها کاهش می دهد. کادمیوم ممکن است باعث مینرال زدایی اسکلت و افزایش شکنندگی استخوان و خطر شکستگی شود. سمیت حاد با کادمیوم، ممکن است باعث مرگ حیوانات و پرندگان شده و مسمومیت شدید در آبزیان ایجاد کند.

نیکل:

نیکل یکی از عمومی ترین فلزات در آب های سطحی می باشد. ورود منابع آلوده شهری ممکن است این مقادیر را بیش از پنج برابر حالت عادی افزایش دهد. مقادیر کم نیکل برای تولید سلول های قرمز خون در بدن انسان نیاز می باشد، هر چند در مقادیر بالا تا حدودی می تواند سمی باشد. به نظر می رسد نیکل در کوتاه مدت مشکلاتی ایجاد نمی کند اما در طولانی مدت می تواند باعث کاهش وزن بدن، صدماتی به قلب، کبد، تحریک و حساسیت بالا شود. نیکل می تواند در آبزیان تجمع یابد. اما حضور آن در طول زنجیره ی غذایی بزرگنمایی ایجاد نمی کند. اغلب نمک های نیکل که از طریق غذا وارد بدن می شوند، دفع می گردند. نیمه عمر نیکل حدود 11 ساعت است. بیشترین غلظت نیکل در استخوان، ریه، کلیه و کبد دیده می شود. سمّی ترین ترکیب نیکل که اغلب در کارخانه ها مشاهده می شود، کربونیل نیکل است. سمیت نیکل به صورت آلرژی، سرطان و اختلالات تنفسی دیده می شود.

وانادیوم:

فعالیت های انسانی (به ویژه صنایع فلزی) هر ساله 200 هزار تن وانادیوم را به محیط وارد می کنند. وانادیوم معمولاً از منابع طبیعی و همچنین سوخت های فسیلی وارد محیط می شود و در آب، خاک و هوا برای مدت طولانی می ماند. وانادیوم در محیط های آبی، پایدار بوده و در طولانی مدت اثر زیان آوری روی ارگانیسم های آبی به جای می گذارد.

سرب:

بیشترین میزان سرب در کبد و پس از آن در آبشش، کلیه و تخمدان و البته خوشبختانه کمترین آن در عضله تجمع می یابد. درباره ی دو فلز سنگین نیکل و روی نیز بیشترین میزان در تخمدان (اشبل خودمون)، سپس در کبد، آبشش و کلیه و کمترین میزان در عضله ی ماهی تجمع می یابد. همچنین روشن شده که بیشترین میزان عناصر سرب، نیکل و روی در ماهیان کفال بخش جنوب غربی دریای خزر (به عبارتی سواحل دور و بر انزلی) یافت می شود. البته آلودگی به فلزات سنگین تنها از طریق مصرف فرآورده های دریایی سلامت انسان را تهدید نمی کند. بلکه قرار گرفتن در معرض فلزات سنگین شامل آرسنیک ، سرب و جیوه حتی از طریق ظروف لعابی، مواد غذایی، آفت کش و علف کش های باغچه سلامت افراد خانواده را تحت تاثیر قرار می دهد.

فلزات سنگین از جمله آلاینده‏های زیست محیطی هستند که مواجهه انسان با بعضی از آنان از طریق آب و مواد غذایی می‏تواند مسمویت‏های مزمن و بعضاً حاد و خطرناکی ایجاد نمایند. به عنوان مثالی دیگر، جیوه از عناصر سنگینی است که برای بدن مضر هستند و جزو مواد سمی به شمار می آیند و این عنصر با آنزیم های درونی بدن ترکیب و مانع از عمل آنها می شود. تجمع جیوه در بدن منجر به اختلالات شنوایی، لرزش عضلات، بروز بی حسی عمومی و برهم خوردن متابولیسم درونی می شود و از همه مهمتر این که جیوه عملکرد سیستم عصبی را مختل کرده و به رشد بافت مغزی آسیب جدی می رساند؛ نکته ای که به ویژه در مورد کودکان و زنان باردار باید به آن توجه کرد. غذاهای دریایی سرشار از پروتئین هستند، چربی اشباع شده کمتری دارند و از مواد مغذی بسیاری برخوردارند، اما برای اطمینان بهتر است بیشتر از دو تا سه بار در هفته مصرف نشوند. میزان جیوه موجود در انواع ماهی با یکدیگر متفاوت است. مثلا برخی از انواع ماهی تن، جیوه بیشتری دارند و در نتیجه به جای این که مفید باشند برای سلامتی مضر هستند. از آنجا که هنوز مشخص نیست مصرف کدام گونه ی ماهی با ضریب خطر بیشتری همراه است، مصرف کنندگان سعی کنند به جای مصرف یک نوع ماهی از انواع مختلف ماهی و غذاهای دریایی استفاده کنند.

سرب در زندگی ما

چقدر از اثرات زیان‌آور و بیماری‌های ناشی از آلودگی سرب باخبریم‌؟ وقتی واژه فلز سرب را می‌شنویم، بی‌اختیار به یاد اگزوز خودروها و آلودگی سربی هوا می‌افتیم؛ اما نمی‌دانیم منابع دیگری هم برای آلوده کردن محیط زیست با این فلز خطرناک در اطراف ما وجود دارد و ما از آنها بی‌خبریم.گاهی به ما توصیه می‌شود اگر در شهرهای بزرگ زندگی می‌کنیم، بهتر است هر روزه شیر بنوشیم تا آلودگی‌های سربی روی بدن ما اثرات منفی نگذارد؛ اما آیا می‌دانیم گاهی این آلودگی‌ها آنقدر گسترده هستند که حتی می‌توانند دام‌ها و شیر حاصل از آنها را هم آلوده کنند؟ سرب به دو روش وارد بدن انسان و حیوانات می‌شود و در آنها مسمومیت ایجاد می‌کند؛ یکی از طریق ورود به زنجیره غذایی از راه تغذیه از عناصر این زنجیره و دیگری از طریق تنفس هوای آلوده به سرب. از طریق تغذیه غلظت‌هایی از سرب وارد بدن انسان و جانداران می‌شود. هر چند در گذشته، عده‌ای از محققان تنها سرب موجود در هوا را مسوول آلودگی و سمیت سرب در انسان و جانداران می‌دانستند، اما امروزه معتقدند روزانه 33 درصد سرب وارد شده به بدن افراد شهرنشین از هواست و عده‌ای هم سهم هوا را فقط 20 درصد می‌دانند. عوارض مسمومیت سرب در انسان شامل بالا رفتن میزان سرب در خون انسان و ایجاد مسمومیت در دو نوع حاد و مزمن است. در اثر مسمومیت مزمن، بیماری‌هایی نظیر قولنج سربی، فلج عصبی، فلج، ورم کلیه، کم‌خونی، بالا رفتن فشار اسید اوریک در خون، نقرس سربی و سقط جنین در انسان و حیوانات باردار بروز می‌کند. از مهم‌ترین عوارض مسمومیت حاد با سرب، آنسفالوپاتی و ضایعات مغزی است. در میان حیوانات، آلودگی سرب در دام‌های محلی تا حد زیادی مورد توجه دانشمندان بوده است؛ چرا که انسان به طور مستقیم از فرآورده‌های آنها استفاده می‌کنند. ماهی‌های آب شیرین قادرند سرب را به صورت یون در خود جمع کنند. بسیاری از نرم‌تنان هم قادرند مقدار زیادی سرب آب دریا را در بافت‌های نرم خود ذخیره کنند. به طوری که مقدار ذخیره شده سرب در صدف آنها 1000 بار بیشتر از سرب موجود در دریا بوده است. علامت‌های مسمومیت حاد با سرب در برخی حیوانات کوری، بزاق‌آوری مفرط، انقباض ماهیچه، ساییدگی دندان‌ها، انعکاس کم و مرگ ناگهانی است.

و در نهایت این که...

عنصر سنگین سرب از طریق منابع مختلف به محیط زیست وارد می‌شود و اثرات سمی آن در بدن انسان و دیگر جانداران تایید شده است. بنابراین ضرورت دارد، در استفاده از منابع حاوی سرب، دقت و بررسی لازم صورت گیرد و از ورود بی‌رویه ی آن به محیط زیست جلوگیری شود. در چند سال اخیر با حذف سرب از سوخت وسایل نقلیه، کمک بالایی به پاکسازی محیط شده است که به نظر می‌رسد باید تلاش‌های بیشتری در این جهت صورت گیرد.

 




برچسب ها :
ارسال در تاريخ ۱۳٩٠/۳/۸ توسط جواد کلماتی
نظرات شما ()